Deze werksessie werd georganiseerd door VNG, IPO en VIVET. Onder begeleiding van experts van Kadaster, CBS, RVO, NPRES, PBL, VNG en IPO gingen deelnemers aan de slag met hun eigen vraag.
Herkenbare vragen
Bij binnenkomst legde iedere deelnemer zijn of haar vraag op tafel. Het leverde een herkenbare lijst op:
- Hoe krijg ik goed beeld van waar de warmtepompen zijn in verschillende wijken
- Hoe zet ik een goed monitoringsprogramma op?
- We willen aan de slag met energiebalans maar ik heb niet de goede data.
- Welke data heb ik nodig om de warmtevraag op pandniveau te bepalen?
- Het lukt me niet om op basis van onze wijkanalyse een goed warmteadvies te geven. Hoe doe ik dat?
- Waarom halen we onze besparings- en verduurzamingsdoelen niet?
- Hoe bouw ik een dashboard dat de raad inzicht geeft in de effecten van ons beleid?
Al die vragen hebben één ding gemeen: Je bent als beleidsmedewerker vastgelopen en je vermoedt dat data je verder kan helpen maar hoe dan en met welke data precies? En wat is nu eigenlijk het echte probleem?
In drie stappen – van doorvragen naar prioriteren naar data erbij halen – werken deelnemers aan hun vragen.
Waarom, waarom, waarom? ‘Waar staan de warmtepompen?’
Als je dit soort vraagstukken wilt oplossen bestaat de neiging om direct in datasets te duiken. Maar wie te snel de datasets induikt, mist vaak de kern. Daarom startten de deelnemers als eerste stap met de 5 times why-methode: doorvragen tot de onderliggende vraag zichtbaar wordt.
Paul uit Nijmegen vraagt zich af in welke straten warmtepompen en hybride pompen staan. Margot uit Hardenberg bevraagt hem:
M: Waarom wil je dat weten?
P: Omdat ik wil begrijpen waarom de transitie in sommige buurten wel op gang komt en in andere niet.
M: Waarom denk je dat je er met deze informatie achter komt?
P: Ik vermoed dat het te maken heeft met straat- of buurtinitiatieven en ik wil graag weten wat ze goed doen.
M: En waarom wil je dat dan weten?
P: Succesvolle voorbeelden geven inzicht in wat werkt. Dat kan me helpen om andere buurten verder te brengen.
Paul zoekt dus naar succesfactoren bij buurtinitiatieven. Monitoring op wijkniveau is te grof: juist op straatniveau zie je patronen die je verder kunt onderzoeken.
Samen met experts van Kadaster en CBS bespreekt Paul welke data hiervoor bestaat. Het CBS krijgt maandelijks verbruikscijfers van gas en elektriciteit en kan uit het profiel afleiden waar er warmtepompen draaien. Dit mag in verband met privacy alleen op wijk- of buurt niveau. Maar je kan de verbruikscijfers combineren met ISDE aanvragen uit een database, en met informatie uit DEGO (Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving) over elektriciteitsproductie. Om privacy te borgen aggregeer je op minimaal 10 huizen. Daarmee kan Paul het beeld creëren dat hij wil. Hij wist niet van het bestaan van de ISDE-database (Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing) en was enthousiast om te horen dat bij DEGO achter de inlog extra informatie beschikbaar is.
Paul gaat naar huis met concrete acties: toegang tot de ISDE-database aanvragen en een inlog aanmaken bij DEGO.
Open data, zorgvuldig omgaan met privacy
Voor de energietransitie gebruiken ambtenaren verschillende databronnen, zoals de BAG, DEGO en ISDE-informatie. Veel gegevens zijn openbaar beschikbaar, vooral over gebouwen en wijken. Persoonsgegevens blijven echter altijd beschermd: gevoelige data worden geanonimiseerd, geaggregeerd en alleen gedeeld met bevoegde partijen.
|
Prioriteren. Van ‘waarom gaat het mis?’ naar 'welke data heb ik écht nodig?'
Na het doorvragen naar het waarom, komt stap twee: prioriteren welke data je nodig hebt en waarom. Sabine van de Omgevingsdienst Veluwe wilde begrijpen waarom in sommige gebieden de doelen voor besparen en verduurzamen worden gehaald en in andere gebieden niet. De verbruiksdata die zij gebruikt op postcode niveau geeft geen eenduidig beeld. Verduurzaming lijkt soms niet zichtbaar in de cijfers, onder andere omdat veel maatregelen achter de meter plaatsvinden en daardoor niet worden geregistreerd. Door haar databehoefte te ordenen, kreeg Sabine scherp waar het bij haar vraagstuk om draait.
- Essentieel: opwekinstallaties zoals zonnepanelen en gas- en elektriciteitsverbruik.
- Heel nuttig: informatie over warmtepompen en geaggregeerde inzichten uit de slimme meter.
- Nice to have: aanvullende wijkdata, zoals….
Tijdens het gesprek ontdekt Sabine dat er meer data beschikbaar is dan ze dacht. Via DEGO kan ze beter zien welke aansluitingen er zijn. Ook bleken collega’s al toegang te hebben tot relevante bronnen die zij nog niet kende. ‘Daar ga ik morgen meteen even langs.’
De data erbij halen. ‘Hoe maak ik een dashboard dat ertoe doet?’
In de derde stap bespreken deelnemers hun databehoefte met de specialisten van CBS, Kadaster, PBL, RVO, NPRES, VNG en IPO. Zijn de data al beschikbaar en zo ja, waar? Of kan er misschien iets gemaakt worden?
Michael uit Nieuwegein wil de raad én ambtenaren inzicht geven in effecten van beleid. ‘Wat is energieneutraal eigenlijk?’ vraagt hij zich hardop af. Eén van zijn inzichten: het verschil tussen energieneutraal en klimaatneutraal is groot - dat moet hij gaan uitleggen. Monitoringspecialist Martha van IPO maakt hem wegwijs in twee websites die vrijwel alles bieden wat hij zoekt:
- De Klimaatmonitor: heel veel data op landelijk, regionaal, provinciaal en gemeentelijk niveau.
- EnergyTransitionModel (ETM) van Quintel: mogelijke toekomstige energiesystemen onderzoeken en doorrekenen.
Michael gaat deze bronnen uitpluizen en het gesprek over de juiste KPI’s openen met zijn team, de wethouder en de raad.
Belangrijkste inzichten uit Zwolle
1. Eerst doorvragen maakt je knelpunt scherper, ook al voelt het in het begin soms geforceerd.
2. De kern van je probleem is bijna nooit data. Ga daarom eerst met collega’s in gesprek over het doel, het besluit of het inzicht dat je zoekt. Wat wil je kunnen wat je op dit moment nog niet kunt?
3. Er is meer data beschikbaar dan veel mensen weten.
DEGO, Klimaatmonitor, ISDE, BAG, ETM, Statline, Wijkpaspoort van Kadaster en meer.
|
Schrijf je in!
De volgende werksessie Vastgelopen? Data helpt je verder vindt plaats op 27 januari in Amsterdam, houd de website https://programmavivet.nl/ in de gaten voor informatie en aanmelden.
Wil je meer informatie over VIVET en de activiteiten, neem dan contact op met Gerdien van de Vreede g.vandevreede@cbs.nl.
Auteur en fotograaf: Bas Koopman | Buro Boudier